Natuurherstel begint op ons eigen stoepje

Op 16 januari 2026 gaf Joost Barendrecht een lezing tijdens de expositie Kunst voor Klimaat in ’t Gele Huis in Princenhage, waar kunst, verbeelding en wetenschap elkaar ontmoetten. In deze setting leerden we dat klimaatverandering en biodiversiteit niet iets is dat ‘buiten’ ons staat, want we zijn er onlosmakelijk mee verbonden.

Dit artikel gaat niet over die ene lezing, maar over de grotere vragen die daarin werden aangeraakt. Wat is biodiversiteit eigenlijk? Waarom staat die zo onder druk? Wat heeft klimaatverandering daarmee te maken? En waarom spelen wij, als inwoners van steden als Breda juist een sleutelrol in het keren van het tij?

Biodiversiteit: de absolute rijkdom van ons leven

Biodiversiteit betekent simpel gezegd: de variatie aan leven. Niet alleen het aantal soorten planten en dieren, maar ook de verschillen binnen soorten en de verscheidenheid aan ecosystemen waarin ze samenleven. Bossen, beekdalen, stadsparken, bermen, tuinen; alles telt mee.

Zet je de geschiedenis van de Aarde om in een dag van 24 uur, dan verschijnt de mens pas in de laatste paar seconden voor middernacht. Zo kort zijn wij hier. De hele periode daaraan voorafgaand heeft het zich in alle verscheidenheid ontwikkeld.  We hebben in die korte tijd een enorme invloed gekregen en zijn bezig de basis van ons leven, dat zich in de afgelopen miljoenen jaren heeft ontwikkeld, af te breken.

Wetenschappers geven aan dat we afstevenen op de zesde massa-extinctie in de geschiedenis van de aarde; waarbij de bekendste en voorlaatste die van het uitsterven van de dinosauriërs is, zo’n 66 miljoen jaar geleden. Het grote verschil is dat deze voor het eerst grotendeels door één soort wordt veroorzaakt: door ons en ook de snelheid waarmee het gaat is ongekend.

Alles hangt samen

Het verdwijnen van soorten gebeurt vaak geruisloos. Een insect minder, een plant die verdwijnt; heb jij er iets van gemerkt? Maar ecosystemen werken als een ingewikkelde Jenga-toren. Haal je er één blokje uit, dan lijkt er weinig aan de hand. Haal je er te veel weg, dan stort alles in.

Verdwijnt een natuurlijke vijand, dan kan een andere soort zich explosief vermeerderen. Dat leidt tot plagen, tot verlies van planten, tot minder voedsel en schuilplekken voor weer andere dieren. Soms herstelt zo’n systeem zich. Maar hoe minder schakels er overblijven, hoe kwetsbaarder het geheel wordt.

Ook dichter bij huis zien we dat gebeuren. Denk aan verdroging van natuurgebieden in Brabant, afname van insecten of de problemen rond waterkwaliteit. Het zijn geen losse gebeurtenissen, maar symptomen in een kettingreactie van het totale systeem dat onder druk staat.

Hoe zijn we hier beland?

De kern is eenvoudig en ongemakkelijk: we nemen steeds meer ruimte in. Voor wonen, landbouw, industrie, energie, infrastructuur. Daarmee overschrijden we de fysieke grenzen van de Aarde. We gebruiken natuurlijke grondstoffen sneller dan ze zich kunnen herstellen.

In Nederland proberen we natuur te beschermen via onder meer Natura 2000-gebieden en het Natuurnetwerk Nederland. Die gebieden zijn essentieel, maar vaak ook versnipperd. Als een diersoort alleen nog in één gebied voorkomt en zich niet kan verplaatsen, ontstaat inteelt. Dat maakt populaties zwakker en gevoeliger voor ziektes en veranderingen. Daarom zijn verbindingszones zo belangrijk.

De Natura 2000-gebieden zijn de enige gebieden waar de mens geen prioriteit heeft en wel alle andere soorten. En daarom gelden in beschermde gebieden, zoals het Ulvenhoutse Bos, soms strenge regels. Dat roept weerstand op, begrijpelijk genoeg. We willen van de natuur genieten. Maar het wringt: waarom rijden we massaal naar “een lapje natuur”, in plaats van natuur onderdeel te maken van onze directe leefomgeving, zodat we er dagelijks van kunnen genieten?

Van ego naar eco

Die laatste vraag raakt precies de kern van Breda National Park City. Het idee is even simpel als radicaal: wat als we natuur niet zien als iets buiten ons, maar als iets waar we middenin leven? Sterke nog: waar we zelf onderdeel van zijn.

We zijn geen heersers boven de natuur, maar deelnemers aan een complex ecosysteem. Van ego naar eco.

Dat samenleven met andere dieren in de stad mogelijk is bewijzen soorten als huismussen en gierzwaluwen, die zich juist dankzij mensen in steden thuis voelen. Ook door neststenen, groene gevels en natuurinclusief bouwen kunnen we de natuur in de stad versterken, vaak met verrassend eenvoudige ingrepen.

Klimaat onder druk

Naast biodiversiteit staat ook het klimaat onder druk. Onze ecologische voetafdruk (de hoeveelheid aarde die we per persoon nodig hebben) is wereldwijd groter dan wat de planeet kan dragen. We leven momenteel alsof we 1,8 Aarde tot onze beschikking hebben. In Nederland zelfs bijna vier.

Dat zie je terug in Earth Overshoot Day: de dag waarop we wereldwijd meer hebben verbruikt dan de Aarde in één jaar kan regenereren. In Nederland is dat het geval op 1 april.

Daarbij komt de uitstoot van broeikasgassen. CO₂ is de bekendste, maar ook methaan (uit veengebieden, permafrost en veehouderij) en roetdeeltjes spelen een grote rol. Nu denk je misschien “ach, twee graadjes warmer of kouder, wat maakt het uit?”. Nou, om je een beeld te geven: aan het einde van de laatste ijstijd steeg de zeespiegel met 120 meter. Dat laat zien hoe ingrijpend die paar graden werkelijk is.

Wat geeft de natuur ons eigenlijk?

Bijna alles. Voedsel, schoon water, zuurstof, hout. Bestuiving, natuurlijke plaagbestrijding, waterzuivering. Gezondheid, ontspanning, cultuur, inspiratie.

Maar ook minder zichtbare processen: bodemvorming, nutriëntenkringlopen, de basis van al het leven. Zonder natuur geen economie, geen samenleving, geen stad. Wij zijn volledig afhankelijk van de natuur.

En het mooie is: vergroenen werkt. Wetenschappelijk onderzoek laat zien dat versteende steden tot wel 7 à 8 graden warmer kunnen zijn dan het omliggende landschap. Groen verkoelt, buffert water, verbetert luchtkwaliteit en maakt de stad leefbaarder.

Een sprekend voorbeeld is de Nieuwe Mark. Dit is niet alleen een aantrekkelijke plek om te verblijven, maar ook een ecologische verbinding die migratie van soorten mogelijk maakt. Zelfs de otter, na jaren afwezig, duikt weer op in Zuid-Breda, vanuit de Biesbosch.

Zo’n project vraagt om zorgvuldig onderzoek: welke soorten willen we aantrekken, en wat hebben ze nodig? Voedsel, beschutting, voortplantingsplekken. Zelfs de samenstelling van kademuren en beplanting maakt verschil. Het resultaat: meer biodiversiteit én een prettige, koele plek voor mensen.

Breda National Park City: een gezamenlijke droom

Het idee van Breda als “stad in een park” leeft al langer. Groen, grenzeloos en gastvrij vormen samen de identiteit van de stad. Die visie is vastgelegd in beleid, maar vooral tot leven gebracht door inwoners, ondernemers, kunstenaars, scholen en natuurorganisaties.

Van tiny orests en voedselbossen tot wijkdeals, tegelwip-acties en natuurinclusief bouwen. Overal in de stad ontstaan initiatieven die laten zien: als je iets doet, gebeurt er iets. Zelfs op het formaat van een postzegel.

In 2022 werd de stichting opgericht en de community groeide. Mede geïnspireerd door Londen (de eerste National Park City ter wereld) werd Breda op 20 mei 2025 officieel benoemd tot National Park City en veranderden we onze naam van Breda Stad in een Park naar ‘Breda National Park City’. Een enorme eer, maar vooral een opstapje naar meer.

Een groene, biodiverse toekomst voor Breda

We nemen ruimte in; dat is een feit. Maar we kunnen die ruimte delen met andere soorten en de natuur weer toelaten door versteende stadsdelen te vergroenen. Dat is broodnodig, maar ook nog eens mooi, gezonder en koeler. De grote uitdagingen van klimaat en biodiversiteit beginnen verrassend vaak klein. In een gevel, een tuin, een buurt. Alle tuinen in Nederland samen omvatten samen een gebied ter grootte van de Veluwe, dus laten we aan de slag gaan!

Wil je deel uitmaken van onze beweging? Bekijk hier wat je kunt doen!