Tot in de jaren zestig zwom de otter nog gewoon rond in het Markdal. Daarna werd het stil. In de jaren tachtig verdween hij zelfs helemaal uit Nederland, maar werd jaren later weer uitgezet als onderdeel van een herintroductieprogramma van de overheid.

Inmiddels heeft ook Breda het dier omarmd. We spraken met Rombout van Eekelen, stadsecoloog bij de gemeente Breda, over de otter en wat de gemeente allemaal doet om te zorgen dat dit dier met zijn knuffelbare imago Breda als doorreisgebied gaat gebruiken. En vooral: waarom dat belangrijk is. Rombout legt uit:

Wat doet een stadsecoloog eigenlijk?
“Een stadsecoloog kijkt hoe we natuur en biodiversiteit een volwaardige plek geven in de stad. We adviseren bij ruimtelijke ontwikkelingen, denken mee over natuurbeheer en specifiek in Breda werken we gericht aan ecologische verbindingszones. Dat zijn routes waardoor dieren zich veilig kunnen verplaatsen. Voor mensen hebben we de A16 en A27. Voor veel dieren is er eigenlijk maar één route: door het water via de Mark, de singels en de Bovenmark.” 

Waarom is de terugkeer van de otter zo bijzonder?

“De otter was in de jaren zestig nog aanwezig in het Markdal. In de jaren tachtig was hij uitgestorven in Nederland. Later is hij opnieuw uitgezet, onder meer in de Weerribben en de Oude Venen. Inmiddels zijn er weer zo’n vijfhonderd otters in Nederland, maar de verspreiding gaat minder snel dan gehoopt. Ieder jaar wordt ongeveer een kwart van de populatie wordt doodgereden. Dat zegt iets over hoe kwetsbaar ze zijn.”

Rond Breda zijn er waarnemingen in het Markdal, bij Drimmelen en zelfs een dier dat is doodgereden op de A59. “We weten dus dat ze in de buurt zijn. Maar ze laten zich nog niet nadrukkelijk zien.”

Dat maakt hun eventuele terugkeer extra bijzonder. Niet omdat we zo graag een schattige mascotte willen, al werkt dat natuurlijk wel in zijn voordeel, maar omdat een otter alleen kan overleven in schoon water, met voldoende vis en beschutting. Als de otter er is, betekent dit dat het ecologisch goed zit met het water en de leefomgeving.

Otterspotten is natuurlijk hartstikke leuk, maar waarom is het verder zo belangrijk om de otter in Breda te hebben?
“De otter is geen doel op zich. We gaan geen vinexwijk voor otters bouwen in de stad. De plekken waar ze leven en jongen grootbrengen liggen vooral in het Markdal, Weimeren en de Biesbosch. Maar ze moeten elkaar wel kunnen vinden. En daarvoor moeten ze veilig door Breda kunnen trekken.”

Hij gebruikt de vergelijking: “Zie het als een snelweg voor dieren. Ze moeten onderweg kunnen tanken of laden, even rusten, wat eten. Anders komen ze niet ver. Wij maken dus eigenlijk een soort bed & breakfast voor otters langs de route.”

Die verbindingszones zijn cruciaal. Niet om zich permanent te vestigen in de binnenstad, maar om door te trekken tussen leefgebieden. 

Wat moet er gebeuren in Breda?
“We zijn bezig met een visie op die verbindingsroute door de stad. Dat betekent: meer natuurlijke oevers, meer beschutting, betere waterkwaliteit en voldoende vis. Dat is best een klus, want onze stadswateren zijn vooral ingericht op recreatie en waterafvoer. Niet primair op biodiversiteit.”

De aanleg van de ecologische verbindingszone past precies in die ambitie. Het gaat niet alleen om een mooier stadsbeeld, maar om het verbeteren van waterkwaliteit en ecologische samenhang. Dat sluit aan bij Europese verplichtingen uit de Kaderrichtlijn Water om uiterlijk in 2027 aan de waterdoelen te voldoen.

“Die doelen zijn technisch en abstract. De otter brengt ze dichter bij mensen. Het is een soort influencer. Als we zeggen: dit doen we voor de otter, dan begrijpen mensen ineens waar het over gaat.”

Wanneer is het geslaagd?
“Als we de otter echt weer in Breda terugzien, dan is het geslaagd. Daarbij, wat goed is voor de otter, is goed voor vissoorten, ijsvogels en talloze andere dieren. We gebruiken de otter als uithangbord, maar het hele ecosysteem profiteert.”

De otter is dus vooral een graadmeter. Een levend bewijs dat waterkwaliteit, biodiversiteit en groene verbindingen op orde zijn. De otter keert niet terug omdat wij dat gezellig vinden. Hij keert alleen terug als het water schoon is, als de oevers leven en als de stad ruimte maakt voor natuur.

De eerstvolgende stapsteen op de verbindingsroute wordt momenteel ontwikkeld bij de Seeligkazerne. Daarna volgen andere delen van de route, afhankelijk van besluitvorming en middelen. Dat er iets moet gebeuren, staat vast: de wateropgaven maar ook de ecologische verbindingszone zijn een Europese verplichting. 

Volgens Rombout kan Breda National Park City een belangrijke rol spelen in bewustwording. Ecologische verbindingszones veranderen immers het gezicht van de stad. Het vraagt begrip, betrokkenheid en draagvlak. Van gemeente, bedrijven en inwoners. Samen gaan we ervoor zorgen dat de singels van Breda een levende stadsrivier worden in een National Park City, waar we ijsvogels zien langs de oevers, beekjuffers boven het water dansen en otters onder water duiken! 

Download de brochure ‘Stadse otters: naar beleid en ontwerp voor levende rivieren’

Benieuwd naar wat een otter precies nodig heeft in zijn leefomgeving? Deze brochure over de otter is een praktische, visuele handleiding voor andere stadsecologen, ontwerpers, beleidsmakers en iedereen die de otter een optimale leefomgeving gunt.